أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
پيشگفتار 31
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
عشرين و سبعمائة ) در فاروق إصطخر بر دست پسر همان حسنى واعظ كه كتاب براى او ساخته شده ، نوشته شده است . در ص 4 آن نام كتاب « البلابل و القلاقل » و در ديباجه « بلابل القلاقل » آمده است . نگارندهء آن پيداست كه مانند پدر « قوام » خوانده مىشده است . در إجازات بحار ( چ 1 ، ص 174 و چ 2 ، ج 11 ، ص 177 ) آمده است : « و كتاب بلابل القلاقل في تفسير الآيات المصدّرة بكلمة « قل » و غيرها على وفق الاخبار و الأحاديث لواحد من اشراف الشّيعة الا ان كلّه بالعجميّة » ( نيز : ذريعه 3 : 140 - فهرست فيلمها ، 3 : 281 ) . در آغاز همان دقائق التّأويل آمده است : « از تصنيف كتاب بلابل القلاقل فراغت يافت هم آن عزيز على بن ابى طالب صادق كى داعى ما بود بر تصنيف كتاب اشارت كرد » و در جاى ديگر ( ص 289 ) : « و بر آن دلايل براهين بسيار درين كتاب و كتاب بلابل القلاقل گفتهايم » . نيز ( ص 733 ) : « و اين قصّه در كتاب بلابل القلاقل و كتاب هداية العوام في عقائد الأنام مستوفى بيان كردهايم » . در دقائق التّأويل و حقايق التّنزيل ياد شده است از : كتاب الحجّة بو على ( ص 150 و 486 ) و حلية ابو نعيم ( 253 و 10 - 255 و 410 ) و كشّاف زمخشرى ( 119 ) و تفسير لباب ( 189 ) و از ابن بحر ( 492 ) و صاحب نظم ( 41 و 546 ) و شيخ ابو الفضل رازى ( 547 ) و ثعلبى ( 466 ) . پردازندهء بلابل القلاقل مجموعهاى از رسائل كلامى را در 659 و 660 نوشته است كه در كتابخانهء ملك تهران هست ( ش 3966 ) . اين هم گفته شود كه پردازندهء اين دو نامه جز شرف الشّعراء بدر الدّين امير قوامي رازى ، شاعر شيعى ، است كه در نقض رازى ( چ 2 : 224 و 232 و 577 ) و تعليقات آن ( 1 : 404 و 2 : 710 ) از وى ياد شده و ديوان او را [ مرحوم ] محدّث ارموى چاپ كرده است . 71 ( پايان يادداشت استاد دانش پژوه ) . پيش از پرداختن به تفصيل ، دو نكته را در بارهء يادداشت پيش ، بايد ياد كرد : 1 ) مرحوم دانش پژوه كاتب بلابل القلاقل را « پسر همان حسنى واعظ كه كتاب براى او ساخته شده » معرّفى كردهاند . درست است كه كاتب بلابل پسر ابو المكارم حسنى واعظ است ، امّا اين حسنى واعظ كسى است كه كتاب را ساخته ، نه كسى كه كتاب براى او ساخته شده . كسى كه داعى تأليف بلابل بوده ، همان « على بن ابى طالب صادق » است كه نامش در دقائق التّأويل مذكورست . 2 ) مجموعهء كتابخانهء ملك را صاحب اين قلم ، جويا جهانبخش - تجاوز اللّه عنه - ، خود